عبد الرحمن جامي

مقدمة ويليام چيتيك 71

نقد النصوص في شرح نقش الفصوص

( بمبئى ، 1306 ) ، هيچ كدام از حاشيه ها به طبع نرسيده است . جامى در بعضى از كتابهاى ديگر خود ، مانند الدرة الفاخرة و اركان حج ( رك فهرست آثار او ، شماره هاى 19 و 38 ) ، از حواشى استفاده كرده است . حواشى جامى همه جا با كلمهء « منه » مشخص شده است ، ولى چون همهء حاشيه ها در هيچ كدام از نسخه ها نيامده است و ضمنا احتمال مىرود كه اشتباها حاشيه اى را به جامى نسبت داده باشند ، معيار آوردن حاشيه اى در متن نقد النصوص اين بوده است كه لا اقل در دو نسخه از نسخه هاى ششگانه آمده باشد . شش حاشيه كه فقط در يك نسخه آمده و داراى كلمهء « منه » است در آخر قسمت « اختلاف نسخ » ( ص 316 ) ضبط شده است . در متن حاضر 237 حاشيه چاپ شده است ، ولى هيچ نسخه بيشتر از 227 حاشيه ندارد . تعداد حاشيه هائى كه هر نسخه از 237 حاشيه كم دارد بدين قرار است : H : 10 D : 11 J : 19 A : 22 S : 28 P : 70 در 7 مورد يك حاشيه فقط در دو نسخه ، در 9 مورد در سه نسخه ، در 23 مورد در چهار نسخه و در 60 مورد در پنج نسخه آمده است . يعنى فقط در 128 مورد يك حاشيه در هر شش نسخه آمده است . قصد جامى در حواشى البته اين بوده است كه نكته‌اى يا مطلبى از متن را توضيح دهد . ولى به طور كلى مىتوانيم حواشى را مطابق نوع بيان وتوضيحى كه در بر دارد تقسيم بندى كنيم : ( 1 ) . در 93 حاشيه جامى سعى كرده است كه در بارهء مطلبى شرح بيشترى بدهد و يا اينكه توضيحاتى فرعى كه مستقيماً رابطه‌اى با مطلب اصلى ندارد اضافه كند . ( 2 ) . در 55 حاشيهء جامى با آوردن شاهدى از شاعر يا نويسندهء ديگرى به توضيح مطلب مىپردازد ( 3 ) . در 56 مورد جامى كلمه‌اى را كه درمتن آمده است تعريف مىكند و يا شرح مىدهد . ( 4 ) . در 17 مورد در بارهء متن نقد النصوص و يا نقش الفصوص توضيحات دستورى مىدهد . ( 5 ) . در 6 مورد اعتباراتى ديگر و يا نظرگاههاى نويسندگان ديگر در بارهء يك موضوع ياد آورى مىكند . « 1 »

--> « 1 » البته اين تقسيم بندى مطابق سليقه و تشخيص نگارندهء اين سطور است و ممكن است تقسيم بنديهاى ديگر نيز داده شود . شمارهء اين حواشى بر اساس اين تقسيم بندى چنين است : ( 1 ) . 4 ، 5 ، 7 - 9 ، 12 - 17 ، 19 ، 20 ، 27 - 24 ، 30 ، 39 ، 48 ، 50 ، 59 - 73 78 ، 81 - 83 ، 85 - 87 ، 91 - 95 ، 99 ، 103 ، 104 ، 112 ، 116 - 119 ، 122 ، 123 ، 125 ، 131 ، 136 ، 138 - 140 ، 142 ، 143 ، 148 - 150 ، 153 ، 155 ، 157 ، 163 ، 165 ، 166 ، 173 ، 176 ، 185 ، 187 ، 188 ، 195 ، 197 ، 198 ، 201 ، 203 - 205 ، 210 ، 212 ، 217 ، 219 ، 220 ، 227 . ( 2 ) . 6 ، 10 ، 11 ، 16 ، 18 ، 36 ، 40 ، 41 ، 43 ، 49 ، 56 ، 75 ، 76 ، 80 ، 89 ، 98 ، 100 ، 106 ، 107 ، 113 ، 115 ، 124 ، 126 ، 128 ، 130 ، 132 ، 134 ، 135 ، 137 ، 141 ، 146 ، 147 ، 151 ، 149 ، 162 ، 167 ، 170 ، 177 ، 178 ، 180 - 183 ، 186 ، 189 ، 194 ، 196 ، 200 ، 202 ، 208 ، 209 ، 213 ، 214 ، 218 ، 221 ، . ( 3 ) . 1 ، 2 ، 3 ، 17 ، 21 ، 22 ، 28 ، 29 ، 31 - 34 ، 37 ، 38 ، 42 ، 44 ، 46 ، 47 ، 52 - 55 ، 57 ، 58 ، 74 ، 79 ، 84 ، 88 ، 90 ، 101 ، 102 ، 105 ، 110 ، 111 ، 114 ، 120 ، 121 ، 129 ، 133 ، 144 ، 145 ، 155 ، 156 ، 158 ، 160 ، 161 ، 164 ، 169 ، 171 ، 172 ، 184 ، 207 ، 211 ، 216 ، 222 ، 225 . ( 4 ) . 77 ، 96 ، 97 ، 108 ، 109 ، 127 ، 152 ، 168 ، 179 ، 190 - 192 ، 199 ، 215 ، 223 ، 224 ، 226 ، ( 5 ) . 23 ، 35 ، 45 ، 51 ، 193 ، 206 .